Θεός Αίολος

Με αφορμή την αυριανή επίσκεψη σε Αιολικό πάρκο θυμήθηκα τις φωτογραφίες από ένα πραγματικά τεράστιο αιολικό πάρκο που συναντήσαμε στη διαδρομή Μαδρίτη Βαρκελώνη πριν δυό χρόνια. 

Μεγάλων διαστάσεων κατασκευάσματα, σε περίεργη συσχέτιση με το φυσικό περιβάλλον, να μαρτυρούν την ανθρώπινη παρουσία ακόμη και στα πιο απόκοσμα μέρη.

Άουσβίτς, Μπιρκενάου.

δημοσιεύθηκε στο περιοδικό TRIP, άνοιξη 2013

Ένα μνημείο για να μας υπενθυμίζει τα όρια της ανθρώπινης παράνοιας ή ένα μεγάλο άλλοθι για την ίδρυση και τη μετέπειτα πορεία ενός νέου κράτους; 

Μετά από διαδρομή μιάμισης ώρας με λεωφορείο από την Κρακοβία βρισκόμασταν μπροστά στην είσοδο του Άουσβιτς Ι. Αν και αρχές Μαΐου, ο καιρός είναι μουντός. Μελαγχολική και η φωνή της ξεναγού στα ακουστικά του μηχανισμού της περιήγησης.

Δύο στρατόπεδα. Το Άουσβιτς Ι, με τα πέτρινα αριθμημένα κτίρια ανοικοδομημένα, λειτουργεί ως μουσείο καθώς πολλά από αυτά χρησιμοποιούνται ως εκθεσιακοί χώροι. 

Τα εκθέματα; Άδεια κουτιά από χημικά που χρησιμοποιήθηκαν στους θαλάμους αερίων, ανθρώπινα μαλλιά που προοριζόταν να γίνουν υφάσματα, πορτραίτα ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους εκεί την περίοδο 1940-1945.

Σε μια από τις προθήκες με αντικείμενα και έγγραφα της εποχής βρίσκεται η αναφορά καταγραφής ενός Εβραίου από την Θεσσαλονίκη, ενός  από τους πολλούς της τότε ακμάζουσας Εβραϊκής κοινότητας. 

Στο Άουσβιτς ΙΙ Μπιρκενάου το βλέμμα του επισκέπτη έχει τη δυνατότητα να ταξιδέψει πιο μακριά, το ίδιο και η φαντασία του.

Μεγάλες εκτάσεις, μακρόστενα χαμηλά κτίρια σαν στάβλοι, με ξύλινα τριώροφα κρεβάτια και ομαδικά αποχωρητήρια. Στο κέντρο δεσπόζει ένας πύργος- πύλη, κάτω από τον οποίο περνάει η γραμμή του τραίνου που  κάποτε κατέφθανε γεμάτο ανθρώπους δίχως αύριο.
 

Το Άουσβιτς ίσως να μη διέφερε σε τίποτα από άλλα τάγματα εργασίας όπως τα Αμελέ Ταμπουρού, αν έλειπαν τα κρεματόρια, οι θάλαμοι αερίων και οι αποτεφρωτές. Δηλαδή εάν δεν επρόκειτο για την πρωτοφανή απροσχημάτιστη αντιμετώπιση του ανθρώπου ως αναλώσιμο προϊόν. Η περιγραφή της ξεναγού στην είσοδο των αποτεφρωτών είναι συγκλονιστική. Κόσμος δακρύζει. Τριγύρω πιο πολύ θάνατος παρά ζωή. «Απίστευτο, είναι μια τρέλα», ακούω δίπλα μου. Απάνθρωπο, ανεκδιήγητο. Περνώντας δίπλα από τα ερείπια των ανατιναγμένων θαλάμων αερίων, ανάμεσα στα γκρουπ των επισκεπτών εμφανίζεται μια ομάδα ένστολων με διακριτικά του Ισραήλ. Μάλλον πρόκειται για εκπαιδευτική επίσκεψη. Στιγμιαία ταξιδεύω στη Λωρίδα της Γάζας. Ιστορική ειρωνεία;

Στο λεωφορείο της επιστροφής επικρατεί ησυχία, καθώς κυριαρχούν οι σκέψεις και η κούραση της ημέρας. Η νύχτα έρχεται σιγά σιγά να ρίξει το μελαγχολικό της πέπλο που λίγο αργότερα μέλλεται (;) να το σηκώσει μια χρυσή αυγή.

Νέες περιπέτειες

- "Πώς είναι να βλέπεις το κείμενό σου δημοσιευμένο σε ένα περιοδικό;"


- "σιγά, πολλοί θα το πάρουν στα χέρια τους, λιγότεροι θα το ξεφυλλίσουν, ελάχιστοι θα διαβάσουν το άρθρο μου".

- "Ναι, αλλά δεν παύει να υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης στον καθένα, πώς σου φαίνεται;"

Μέχρι τώρα είχα συνηθίσει να εκτίθεμαι μόνο μέσω των φωτογραφιών μου. Πόσο διαφορετικό είναι άραγε να εκτίθεσαι μέσω του λόγου σου; 

Νομίζω το γραπτό είναι πιο εύκολο στην ανάγνωση από μια φωτογραφία. Και συνεπώς οδηγεί ευκολότερα στη εξαγωγή συμπερασμάτων για τον υπογράφοντα. Όμως έχει και τη γοητεία του.

Είναι όμορφο να μοιράζεσαι. Αρκεί να μη φοβάσαι να κριθείς και να κατακριθείς.

 Και είναι επίσης όμορφο να σου δίνεται η δυνατότητα έκφρασης.
 Ένα μεγάλο ευχαριστώ προς την ομάδα του TRIP για τη μεγάλη δημιουργική αγκαλιά της.

Κλαδαριές (ή κλαδαρές).

Συνεχίζοντας την αναφορά στα έθιμα του χωριού, ήρθε η ώρα για το ίσως πιο εντυπωσιακό από όλα. Τις κλαδαριές. Ένα έθιμο που στην Κοζάνη αναφέρεται ως "φανοί" και λαμβάνει χώρα την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, ενώ αντίστοιχο έθιμο τηρείται και στη Σιάτιστα Κοζάνης, όμως την περίοδο των Χριστουγέννων.

Οι προετοιμασίες διαρκούν ολόκληρη τη βδομάδα της Μεγάλης Αποκριάς. Άνδρες από κάθε γειτονιά ξαμολούνται στα γύρω βουνά και συγκεντρώνουν τα κλαδιά που θα χρησιμοποιηθούν για την κλαδαριά του μαχαλά.

Κυριακή απόγευμα, μετά το χάσκαρ, όλα είναι έτοιμα. Παλαιότερα οι γυναίκες δε συμμετείχαν στο έθιμο, ενώ σκοπός της κάθε γειτονιάς ήταν να καταφέρει να κρατήσει την κλαδαριά της ανέπαφη ώστε να είναι η τελευταία που θα ανάψει. Φημολογείται ότι κάποτε χρησιμοποιήθηκε και βέλος με φωτιά ώστε να ανάψει αντίπαλη κλαδαριά!

Σήμερα απλώς ανάβουν με τη σειρά, πρώτα στην κεντρική πλατεία του χωριού, και στη συνέχεια μία μία στις γειτονιές μέχρι αργά το βράδυ.

Μετά το άναμμα, και μόλις η φωτιά καταλαγιάσει λίγο, αρχίζει ο χορός. Αυτός που σέρνει το χορό είναι και αυτός που τραγουδάει ρυθμικά αυτοσχέδιους (και κατά κύριο λόγο πρόστιχους) στίχους, ενώ οι υπόλοιποι ακολουθούν επαναλαμβάνοντας. Χαρακτηριστικό των τραγουδιών είναι το τελείωμα πολλών στίχων με το "μπρε μπρε μπρε...".

Λέγεται πως κάποτε ήταν σαν άγραφος νόμος για τους μικρούς το ότι τη βδομάδα εκείνη μπορούσαν να καπνίζουν μέχρι το βράδυ των κλαδαριών. Ίσως αυτό, σε συνδιασμό με τα άσματα, να αποτελούσε ένα πρώτο βήμα με την καλώς ή κακώς νοούμενη ενηλικίωση. 

Χάσκαρ.

Έθιμα του χωριού... Έθιμα που ποιος ξέρει από πού προήλθαν και πότε πρωτοξεκίνησαν. 

Το "χάσκαρ" είναι ένα έθιμο που εμφανίζεται στη Δυτική Μακεδονία, σε χωριά της Χαλκιδικής, αλλά και σε χωριά με βλάχικη ρίζα. Αυτά σύμφωνα με το διαδύκτιο. Από πρώτο χέρι μπορώ να μεταφέρω ότι τηρείται με ευλάβεια στη Γαλατινή Κοζάνης. 

Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, το απόγευμα, λίγο πριν τις "κλαδαριές", η οικογένεια μαζεύεται γύρω από το τραπέζι. Ένα βρασμένο και καθαρισμένο αυγό, ένας πλάστης και ένα κορδόνι είναι τα υλικά που απαιτούνται για την υλοποίηση της συνταγής.

Το αυγό δένεται από τον πλάστη και ο γηραιότερος άνδρας της οικογένειας αναλαμβάνει δράση. Το αυγό αρχίζει τις ταλαντώσεις μπροστά από το στόμα του κάθε "παίχτη". Ο πρώτος γύρος είναι δοκιμαστικός. Τρεις φορές για τον καθένα. Στο δεύτερο γύρο όποιος προλάβει τον Κύριο είδε, και το αυγό δάγκωσε! Και αν τα οικονομικά το επιτρέπουν, ο νικητής θα έχει και ένα μικρό δωράκι από τον αρχηγό της οικογένειας, το οποίο θα παραλάβει αφού τού φιλήσει το χέρι...

Στο τέλος το σχοινί παίρνει φωτιά και μέχρι να καεί όλο, ακούγονται ευχές από όλους για τη χρονιά που ακολουθεί.

Ψάχνοντας και ρωτώντας δε βρήκα κάποια απάντηση για την προέλευση της ονομασίας του εθίμου αυτού. Θα μπορούσε να έχει σχέση με το ρήμα "χαύτω" που χρησιμοποιείται για να δείξει το άνοιγμα του στόματος. Το έθιμο λέγεται ότι συμβολίζει το κλείσιμο του στόματος με αυγό καθώς από την επομένη αρχίζει η Σαρακοστή, η οποία τελειώνει με το κόκκινο πασχαλινό αυγό το βράδυ της Ανάστασης. Ενδιαφέρουσα θεώρηση.

Όπως και να 'χει, είχα καιρό να παραβρεθώ στο τραπέζι αυτό και η φετινή επίσκεψη με έβαλε σε σκέψεις. Τέτοια έθιμα σε κάνουν να επιστρέφεις στο παρελθόν και να ανακαλύπτεις την ευρηματικότητα των ανθρώπων τότε, που μη έχοντας κάτι καλύτερο να κάνουν, καθόταν γύρω από το τραπέζι και τηρώντας τέτοιες παραδόσεις ερχόταν πιο κοντά.

Χαίρομαι που μπορώ να κρατάω αυτές τις επαφές με το παρελθόν. Και φυσικά, αναρωτιέμαι για το μέλλον.